Cookies accepteren

Wij zijn wettelijk verplicht om je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies en je hier over te informeren.

Zonder cookies kunnen niet alle onderdelen van onze website functioneren. Daarom is het helaas niet mogelijk om onze website te bezoeken als je geen cookies accepteert.

Cookies accepteren

Wat zijn cookies?

Cookies zijn kleine bestandjes die informatie over sitebezoek bevatten. Deze bestandjes worden op je computer geplaatst en zijn veilig. Ze kunnen nooit worden gebruikt om privégegevens van je computer uit te lezen of om wachtwoorden te onderscheppen. Cookies zijn ook niet in staat om een computer te infecteren met een virus. Bijna elke website gebruikt deze kleine bestandjes.

Lees meer

Wij gebruiken cookies voor:

Klik hier voor meer informatie over cookies.

Het gezin: een achterhaald fenomeen?

Wie vandaag de dag nog durft te stellen dat het gezin de hoeksteen van de samenleving is, wordt ofwel meewarig aangekeken ofwel in zijn gezicht uitgelachen. Het is natuurlijk een gegeven dat onze maatschappij steeds individueler wordt, een ontwikkeling die overigens sterk gestimuleerd wordt door de overheid.

Toch is de vraag gerechtvaardigd of het gezin inderdaad een achterhaald fenomeen is dat dreigt te verdwijnen. En als die dreiging er is, wat zouden dan de consequenties zijn voor de maatschappij als het realiteit zou worden en het gezin inderdaad zou verdwijnen? Als initiatiefnemer van Stichting Generatio en oud-directeur van Focus on the Family Nederland ben ik (uiteraard) overtuigd van het feit dat het gezin onmisbaar is voor een gezond functioneren van de samenleving. 

Demografisch

Hoewel bedreigd in zijn  bestaan, is het gezin nog steeds niet weg te denken uit de Nederlandse en Europese samenleving. Het Sociaal en Cultureel Planbureau geeft in haar rapport van 2000 (Sociaal en Cultureel Rapport 2000, pag. 57 - 65) aan dat er weliswaar een sterke terugloop is te constateren in de zgn. huwelijksbereidheid en dat de gemiddelde leeftijd waarop voor het eerst wordt getrouwd oploopt, maar dat er nog steeds meer wel dan niet wordt gehuwd. En uit andere cijfers in hetzelfde rapport blijkt dat er (hoewel steeds op latere leeftijd) nog steeds meer kinderen worden geboren dan dat echtparen kinderloos blijven, (de gemiddelde huishoudensomvang bedraagt in Nederland 2,4) en huishoudens van 5 of meer personen vormen nog altijd een grotere groep dan de eenoudergezinnen (7,7% tegenover 7,4%) ook al valt hier tegenin te brengen dat er natuurlijk ook nog steeds een significante stijging is in het aantal echtscheidingen. Daarentegen neemt ook het aantal ongehuwd samenlevende mensen met kinderen toe. Dus is de conclusie gerechtvaardigd dat op dit moment in ieder geval het gezin getalsmatig nog steeds de hoeksteen van de samenleving kan vormen. Tegelijkertijd mogen we niet de ogen sluiten voor de gevaren die het gezin bedreigen.

Probleemsignalering

Hoe komt het dat er een beleving is dat het gezin niet langer de hoeksteen van de samenleving is en dat het gezin een achterhaald fenomeen zou zijn? Naar mijn mening heeft dat een aantal oorzaken.

In de eerste plaats kunnen we wijzen op de problematiek die er valt te constateren in huwelijken. Het beste bewijs daarvoor zijn de echtscheidingen. Maar er valt meer over te zeggen.  Vraag een gemiddelde jongere naar zijn toekomstdroom dan is dat niet zelden een “rozengeur en maneschijn” beeld van trouwen en kinderen krijgen. Ook nu nog, anno 2011!  De realiteit valt (natuurlijk) vaak tegen en als er dan geen fundament is om op terug te vallen, geen begeleiding in het omgaan met dit tegenvallende beeld dan is een echtscheiding vaak de enige uitweg. Communicatie en empathie zijn in een huwelijk belangrijke componenten. Als deze vaardigheden ontbreken of onvoldoende zijn ontwikkeld, liggen de problemen op de loer.

Een tweede oorzaak voor het toenemende idee dat het gezin een achterhaald fenomeen zou zijn, is de nadruk die er de laatste jaren is gelegd op de ontwikkeling van het individu. Met name de paarse kabinetten hebben de individuele prestaties en ontwikkeling hoog op de agenda van de economie gezet. Als er maar hard en vaak, met veel overtuiging iets wordt geroepen en mensen daarvan op korte termijn de positieve gevolgen zien, dan wordt het al snel geaccepteerd. Nu het economisch minder gaat, zien mensen ook dat ze het in hun eentje niet redden en anderen nodig hebben.

De derde oorzaak is gelegen in de gezinnen zelf en hangt nauw samen met de huwelijksproblematiek die ik eerder aangaf. Natuurlijk komt huwelijksproblematiek voor in gezinnen waar ook al kinderen zijn. De statistieken zijn duidelijk: tussen de 45.000 en 50.000 minderjarige kinderen per jaar zien hun ouders uit elkaar gaan. Het hoeft geen betoog dat de kinderen daarmee getraumatiseerd worden, hun fundament wordt immers aan het wankelen gebracht en hun basisveiligheid verdwijnt voorgoed. Hoewel er hele polemieken zijn gevoerd over de al dan niet negatieve invloed van echtscheiding op kinderen, is de algemene tendens inmiddels toch wel dat echtscheiding niet goed is voor kinderen. Cijfers tonen aan dat kinderen van gescheiden ouders 80% meer kans hebben om zelf ook te scheiden dan kinderen van niet gescheiden ouders. Als dat zo is, laat het zich raden wat voor beeld dergelijke kinderen krijgen van het gezin. Bepaald geen hoeksteen!

Er is al een aantal jaren een hoop te doen over het zinloze geweld in onze maatschappij. Langzamerhand ontdekken we wel dat het geen zin heeft om die problematiek met geld aan te pakken. We zullen weer moeten gaan opvoeden. Maar dan dringt zich de vraag op: wie doet dat en waar moet dat gebeuren?  De opvoeding van kinderen staat op een ongelooflijke manier onder druk. Er is geen tijd meer voor. Ouders zoeken wegen om op een professionele manier de zorg voor hun kinderen gestalte te geven: kinderdagverblijven breiden hun service uit met boodschappen doen, strijken en dergelijke om de druk op ouders te verminderen. Maar wat blijft er op een dergelijke manier van het gezin over? Wie voedt er nou uiteindelijk de kinderen op? We kunnen natuurlijk niet alles over een kam scheren, maar hier ligt ontegenzeggelijk een probleem in onze maatschappij dat niet anders opgelost kan worden dan doordat ouders weer gaan inzien dat hun kinderen prioriteit zijn. Dat betekent dat ouders moeten gaan begrijpen dat ze offers moeten brengen voor hun kinderen en dat gaat weer lijnrecht in tegen het idee van het individu. Ziehier tevens de link met de maatschappij die gevormd wordt door individuen en gezinnen. Als we die maatschappij willen veranderen moeten we bij het individu beginnen. De maatschappij dat ben jij! Dat klopt, maar het is niet genoeg want de maatschappij wordt ook gevormd door mensen die met elkaar moeten leren leven in gezinsverband. Persoonlijk ben ik van mening dat daar een enorme taak (en opdracht!) ligt voor de kerken in ons land maar daarover zo dadelijk meer.

Oplossingen en kansen

De maatschappij plukt de wrange vruchten van een falend gezinsbeleid. Er zijn talloze onderzoeken die rechtstreekse verbanden leggen tussen de huidige criminaliteit, vandalisme, zinloos geweld en andere ontsporingen en het gebrek aan opvoedingsvaardigheden en -duidelijkheid in de gezinnen. Zelfs in de hulpverlening zijn de sporen daarvan dagelijks terug te vinden. Kinderen ontlenen hun identiteit aan hun ouders maar als die om welke reden dan ook daarvoor niet geschikt of bereikbaar zijn, ontstaan de problemen die hulpverleners vele kopzorgen baren.

We moeten terug naar een paar aloude principes die de Schepper ons heeft meegegeven. En omdat Hij de Schepper is, heeft Hij er het meeste verstand van! Daarom worden kinderen geboren uit een relatie tussen een man en een vrouw, zo heeft Hij het bedacht. Daarnaast heeft God Zijn woord gegeven om die kinderen op te voeden op een manier die hen geluk zal brengen. Dat het vaak niet werkt heeft enerzijds met de gebrokenheid van deze wereld te maken, anderzijds met het feit dat we het zo nauw niet meer nemen en het eigenlijk beter denken te weten dan de Schepper. Tegelijkertijd ligt hier de oplossing! We moeten terug naar Gods richtlijnen voor het huwelijk, gezin en opvoeding. Dat is niet alleen geestelijk gezien de beste oplossing, ook pedagogisch en psychologisch wordt steeds duidelijker dat we hiernaar terug moeten om een oplossing te vinden voor onze ontspoorde maatschappij. Iedere andere oplossing is surrogaat en ontoereikend.

Rob Hondsmerk
Directeur Stichting Generatio en Generations Consultancy
GZ-Psycholoog