Cookies accepteren

Wij zijn wettelijk verplicht om je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies en je hier over te informeren.

Zonder cookies kunnen niet alle onderdelen van onze website functioneren. Daarom is het helaas niet mogelijk om onze website te bezoeken als je geen cookies accepteert.

Cookies accepteren

Wat zijn cookies?

Cookies zijn kleine bestandjes die informatie over sitebezoek bevatten. Deze bestandjes worden op je computer geplaatst en zijn veilig. Ze kunnen nooit worden gebruikt om privégegevens van je computer uit te lezen of om wachtwoorden te onderscheppen. Cookies zijn ook niet in staat om een computer te infecteren met een virus. Bijna elke website gebruikt deze kleine bestandjes.

Lees meer

Wij gebruiken cookies voor:

Klik hier voor meer informatie over cookies.

Kind en verlies

“Opa is ziek, heel erg ziek, hij ligt weer in het ziekenhuis.” Het was niet de eerste keer dat we dit vertelden tegen de kinderen, maar alle andere keren kwam opa weer thuis uit het ziekenhuis. Deze keer zou dat niet meer gebeuren.

Karakters van onze kinderen
We hebben drie dochters in de leeftijden van 5 (toen nog 4), 7 & 9 jaar, drie kinderen met verschillende karakters, maar met dezelfde geloofsovertuiging. In het kort de grote verschillen; onze oudste dochter in de volle overtuiging dat God opa zou genezen (we hebben haar die hoop niet ontnomen), de middelste dochter, pragmatisch als ze is, opa heeft het straks beter in de hemel dan hier op aarde en de jongste dochter keek voornamelijk naar haar omgeving en spiegelde wat ze zag en hoorde. De emoties die ze niet had maakten we bewust niet wakker. Dit betekende voor ons als ouders dat we, naast het serieus nemen van hun gedachtegang en emoties, op verschillende manieren moesten omgaan en reageren.

“Dat onze kinderen verschillende karakters hebben en hierdoor verschillend reageerden is waarschijnlijk ook herkenbaar in jullie gezin. We wisten dat het goed zou zijn dat we, naast de gesprekken die we als gezin hadden met elkaar over het ziek zijn van opa, ook 1 op 1 gesprekken zouden hebben met elk kind. Op deze manier konden we de kinderen in hun eigen proces begeleiden.”

Omgaan met afscheid met het oog op de naderende dood
Nadat het moment was gekomen dat we eerst als zoon en (schoon)dochter afscheid hadden genomen van onze (schoon)vader , gingen we - gepland - naar het ziekenhuis met de kinderen. Zo konden we de kinderen voorbereiden op hoe opa er fysiek aan toe was en hadden we tijd en ruimte om met de kinderen te praten en hun vragen te beantwoorden. We bereidden hen voor op de naderende dood van hun opa.
Opa heeft in het ziekenhuis de kinderen één voor één bij zich geroepen en nog hun hand vastgehouden en ‘afscheid’ genomen. De oudste begreep wat hij deed en benoemde dit later ook, de andere twee niet (en dit hebben we zo gelaten). Opa is drie dagen na het afscheid overleden. In die drie dagen had onze oudste dochter nog behoefte om langs opa te gaan. Dat hebben we ook gedaan, zij wilde nog geen afscheid nemen en hoopte nog steeds op genezing. Haar meenemen heeft haar geholpen in het proces van afscheid nemen.
Dat de kinderen in hun omgeving (school, kerk, vrienden, familie) hun verdriet mochten laten zien en hun vragen mochten stellen heeft geholpen. De oudste dochter schreef een brief voor opa en er werd gekleurd en geknutseld. Oma heeft deze brief en knutselwerkjes in de kist bij opa gelegd.

Omgaan met de dood
Nadat opa overleden was, veranderde het gebed van onze oudste dochter van geloof in genezing naar geloof in opstanding uit de dood, de middelste dochter bad dat ze blij was dat opa nu mocht lopen en dansen in de hemel en de jongste dochter bad vooral voor oma die nu alleen was. Weer vroegen alledrie de kinderen een eigen manier van begeleiden in hun rouwproces. Met de oudste lazen we Prediker 3:1-8, met de middelste dankten we voor het feit dat opa in de hemel was en met de jongste baden we dat oma troost mocht krijgen van God.

Omgaan met afscheid na de dood
Op de dag van de begrafenis had de oudste vooral behoefte aan gesprek en knuffels van familie en vrienden, de middelste was veel bij opa en wilde hem aanraken en stelde veel vragen over wat ze zag en de jongste dochter nam iedereen mee naar de kamer waar opa lag en ‘bewaakte’ de ruimte. Onze oudste dochter wilde haar verdriet delen met anderen en kreeg door contact met andere familieleden ruimte om dit te doen, onze middelste dochter moesten we soms afremmen; “je mag wel voelen, maar niet proberen zijn ogen open te maken.” En de jongste moest leren dat niet iedereen opa wilde ‘zien’ en dat dit ook goed is.

Tijdens de afscheidsdienst in de kerk mochten de kinderen een lied zingen. Het werd “God heeft een plan met je leven”. Wat een getuigen mochten ze zijn van het geloof van hun opa, dat zichtbaar doorgaat van generatie op generatie (Psalm 103: 15-18). En dat allemaal op hun eigen manier!

In het kort: hoe kun je kinderen helpen bij het omgaan met afscheid en verlies?

  • Wacht niet te lang met vertellen van het naderende afscheid.
  • Wees eerlijk.
  • Help kinderen hun gevoelens en gedachten onder woorden te brengen. Vraag hier eventueel hulp bij van anderen.
  • Bied structuur en grenzen.
  • Heb aandacht voor de vragen van jullie kind(eren).
  • Maak met de kinderen concreet materiaal.
  • Heb vertrouwen in de taal van jullie eigen gezin!!
  • Het rouwproces begint al bij het afscheid nemen en hoe meer openheid er is, hoe meer het kinderen kan helpen. Uit onderzoek blijkt dat kinderen hun eigen rouwproces afstemmen op dat van hun ouders en andere volwassenen in hun nabije omgeving. Dus hoe meer openheid, en hoe meer ouders zelf hun verdriet durven te laten zien, hoe meer en beter kinderen door hun rouwproces heen zullen gaan. Ook hier weer ieder op zijn eigen manier.

“Onze kinderen rouwden op hun eigen manier en hebben op hun eigen manier afscheid genomen. Als ouders hebben we regelmatig met elkaar gesproken hoe we hier mee om zouden gaan en wat we tegen de kinderen zouden zeggen.
Ik besef dat elk afscheid en elke begrafenis anders zal verlopen door omstandigheden of familieculturen. Maar als ‘opeens ervaringsdeskundige’ hoop ik dat mijn verhaal jullie zal helpen.”

Gonneke Dekker